نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
blank

ریخته گری مفرغ و آهن در ایران کهن

ریخته گری مفرغ و آهن در ایران کهن

آشنایی با حرفه و شغل ریخته گران

مقاله زیر بخش نهم از کتاب صنایع دستی کهن ایران با عنوان ریخته گری مفرغ و آهن در ایران کهن است که در سایت کاردستی سرا بررسی میکنیم . سعی میکنیم  در هر مقاله به بخش های مختلف کتاب صنایع دستی کهن ایران می پردازیم. برای مطالعه بخش های مختلف کتاب مذکور روی اینجا کلیک کنید.

در چهارچوب سفت و سخت نظام تقسیم کار ، که از روش های کهن ایران است ریخته‌ گران موقعیت و مقام ویژه‌ای دارند.  ریخته گران مقدار کمی از فرآورده‌های خود را مستقیماً به مصرف کننده می فروشند.

 به غیر از هاوان ،دسته هاون، چراغ پایه دار، زنگ شتر،چکش و دستگیره در و بعضی از ابزار مخصوص بنایی . اکثر قطعاتی که ریخته گران می ریزند مورد نیاز مشاغل دیگر است .

از قبیل پیچ و مهره ، دسته و شیر برای سماورسازان، لوله (دانه ) و دسته آفتابه و اخیراً هم لوازم یدکی ماشین آلات نوین ، به واسطه این محدودیت ریخته ‌گری فقط در شهرهای بزرگ که سفارشات زیادی از مشاغل دیگر وجود دارد تأسیس می شود تا ساخت کوره های ریخته گری از لحاظ اقتصادی با صرفه باشد.

ریخته گری

فلزهای اصلی که در ریخته گری به کار برده میشود

فلز های اصلی که به کار برده می شوند عبارتند از مس ، مفرغ (سفیداری) ، برنج ، ورشور و ترکیب معروف سیم و مفرغ به نام هفت جوش کرمان که مخلوطی از هر فلز یعنی مس ،  سیم ، قلع ، کمی آنتیموان ، سرب ، زر و آهن است.

 این آلیاژ درریخته گری برای ساختن ماتریس های گرم کوبی بسیار مناسب است زیرا هم سخت بوده و هم در مقابل فرسایش پایداری و ایستادگی می‌کند . چدن و چدن چکش خوار (چدن قیچی) با احیای صنایع باختری به وجود آمد .

ریخته گران  از چدن و چدن قیچی  برای ساختن لوازم یدکی ماشین ها ، اتومبیل ها و غیره استفاده میکنند. ریخته گری چدن معمولاً به وسیله شخصی که تخصصی در آن دارد و در کارگاه‌های مختلف ریخته گران انجام می‌شود.

 

چدن و چدن قیچی

روش های قالب گیری در ریخته گری

 

هیچ کدام از روش‌های قالب‌گیری روزگار باستان چون قالب سنگی منقور و قالب

 مومی دیگر به کار برده نمی‌شود. شیوه‌های قالب‌گیری امروزی ایران با روشی  که

 در کارگاه‌ های کوچک ریخته گری در اروپا انجام می‌شود چندان فرقی ندارد. در

 شیراز ریخته گرماسۀ نسبتاً خالص (گل) را به کار برده و آن را با روغن پنبه می

 آمیزد تا بتواند شکل پذیری آن را که مورد لزوم است به دست آورد. درریخته

 گری  اصفهان ماسۀ کلوخه ای “شن و ریگ” به کار برده می شود و دو درصد هم

 نمک به آن اضافه می کنند تا آن را شکل پذیرتر کنند .ماسۀ قالب گیری را در

 جعبه های بزرگ شن به نام ریگدان نگه می ‌دارند.

 

 

روش های قالب گیری در ریخته گری

انواع قالب گیری در ریخته گری

قالب ها در ریخته گری در جعبه های قالب گیری به نام درجه ساخته می‌شوند، نیمی ازآن که قالب رو یا نر نامیده می شود دارای یک زوج گل میخ است و نیم دیگر آن را قالب ماده یا قالب زیر می‌نامند دو سوراخ برای گل میخها دارد. نمونه های کهن جعبه‌های قالب سازی در ریخته گری از چوب ساخته شده در صورتی که جعبه های امروزی از چدن یا از آلیاژی از آلومینیوم ساخته می شود هر کدام از این نیمه های درجه دارای کناره ای محکم یعنی  لب یا زه در طرف داخلی هستند که سبب محکم شدن قالب می‌شود و نمی‌گذارد که ما سه به بیرون ریخته شود . در ریخته گری  ماسه قالبگیری را روی  مدل (شکل یا شکل مثالی) الک می کنند

قالب گیری در ریخته گری 1

ابتدا با یک الک ریز، و سپس وقتی که روی مدل از ماسۀ نرم پوشیده شد با الک کام (الک درشت ) جعبه را از ماسۀ درشتتر پر می کنند . ماسه را باکوبه (بوکوب -کوب )می‌کوبند و سفت می‌کنند. قبل از قالب گیری،ریخته گران مدل را با خاکه زغال بسیار نرم گرد پاشی می‌کنند به این ترتیب که کیسۀ خاکه زغال را می تکانند .این گرد زغال از سوراخهای کیسه زغال روی مدل پاشیده می شود .پس از برداشتن مدل بار دیگر روی قالب گرد پاشی می‌کنند .حفرۀ قالب ممکن است هنوز احتیاج به یک ماهیچه ،(لنگر) داشته باشد که ریخته گران  آن را در جعبۀ ماهیچه میسازند ، ماهیچه را، با مفتولهای پیچیده شده محکم می کنند . ماهیچه هایی که طول آنها از مقدار معینی بیشتر است با پل( دو پا) در جای خود نگهداری می شوند.  ریخته گران اغلب از مدل  برنج استفاده میکنند  زیرا بسیاری از اشیاء را چندین بار می ریزند ولی گاهی اوقات نیز مدلهای چوبی به کار برده می شود.

قالب گیری در ریخته گری

ریخته گران لوله های آشغالگیر (ناودان ،راهگاه) و تغذیه را به وسیلۀ کار تیغ (ماله رنگ )در قالب ایجاد می کنند. با میل نفس کش (سوزن مخصوص)، سوراخهای هوا را درست می کنند و سرانجام درون  حفرۀ قالب را با آمیخته‌ای از آب و خاک زغال و سقز( کتیرا) با قلم موی بسیار ظریفی رنگ می‌کنند. قالب هایی که برای ریختن آماده است به ردیف (بست) قرار داده و با فشار یا با زنجیر و گاز به هم می بندند.  ریخته گران فلزات را در بوته می گذارند و هر بوته ۲۵ تا ۵۰ کیلو گنجایش دارد بوته‌ها از خاک نسوز یا آمیخته ای  از خاک رس گرافیت (مداد )ساخته شده است بوته ها را با انبر بوته (انبر طوق) یک طرف آن را گیره دار و طرف دیگر آن را دارای کمچه است حمل می‌کنند. کوره ها معمولاً به شکل کندوی عسل بوده و سر کوره در جلوی آن می باشد.

قالب گیری2

انواع سوخت در ریخته گری

  ریخته گران در گذشته فقط از زغال چوب به عنوان سوخت استفاده می‌کردند ولی امروز کک ونفت  نیز به کار برده می شود. جریان هوا با یک دستگاه دم دو طرفه  که از میان دو لوله می‌گذرد تأمین می‌شود. گازهای سوخته شده از راه دودکش (گرازگاه) بیرون می‌رود و خاکستر در چالۀ کوره (پس کوره) جمع می‌شود. پس از گداختن یا آب کردن فلز، آن را با سیخ آهنی هم می‌زنند ریخته گر بیش از آنکه گداز را در قالب ریزد با گفتن یک بسم الله کوتاه از خداوند درخواست می‌کند قطعه کامل و سالم باشد پس از سرد شدن قالب ها ، آنها را باز می کنند ودو تا از شاگردان  ریخته گرسرگرم زدن لوله راهگاه آشغالگیر و لوله تغذیه “درجه بریدن ” و سوهان کاری ریشه ها، هواکش ها و پلیسه ها می شوند.

 

کک نفتی

درهمین راستا کاردستی سرا  در نظر دارد تا کاربران عزیز طرح و ایده های خودشون را با ادمین سایت درارتباط بگذارید و طرح ها و ایده های خودتون با اسم خودتون داخل سایت و صفحه رسمی کاردستی سرا در اینستگرام قرار بدهیم تا دیگران از ایده های شما استفاده کنند. شما میتوانید از درگاه های ارتباطی ک وجود دارد با ما در ارتباط باشید و برای ما ارسال کنید.این مطلب به صورت اختصاصی توسط نویسندگان کاردستی سرا جمع آوری و تولید شده است. هرگونه کپی با ذکر منبع بلامانع است.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.