نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
عصر فلزات طلا ونقره در ایران باستان

عصر فلزات طلا ونقره در ایران باستان

عصر فلزات طلا ونقره در ایران باستان

گسترش بازرگانی : ایران کهن –هخامنشیان

مقاله زیر بخش هفتم از کتاب صنایع دستی کهن ایران با عنوان عصر فلزات طلا ونقره در ایران باستان است که در سایت کاردستی سرا بررسی میکنیم . سعی میکنیم  در هر مقاله به بخش های مختلف کتاب صنایع دستی کهن ایران می پردازیم. برای مطالعه بخش های مختلف کتاب مذکور روی اینجا کلیک کنید.

 

در زمان شاهنشاهی هخامنشی، بازرگانی گسترش بسیار یافت و ناگزیر برای نخستین بار در تاریخ ، حیوانات بارکش آنها برای گذشتن از جاده‌های کوهستانی و جلوگیری از آسیب واردۀ به سُمشان نعل مسی به کار می بردند. بازرگانی، وحدت اداری شاهنشاهی و وصول منظم مالیاتها ،استقرار کلی دستگاه پولی را ایجاب می کرد.

عصر فلزات طلا ونقره در ایران باستان

رواج سکه های دوفلزی طلا و نقره – شاهنشاهی داریوش

کروزوس شاه لیدی ،نخستین بار سکّه های دو فلزی( طلا و نقره) را در جهان متداول کرده بود .این کاربعدها از طرف داریوش برای تمام شاهنشاهی او عمل گردید.بین سالهای 1931و1934 بیست دو هزار لوحۀ گلی از تخت جمشید بیرون آورده شد که قسمتی ازحسابداری شاهنشاهی را نشان میدهد ومحتوی صورت دستمزد کارگران ساختمانی است . این مدرک ثابت میکند که پرداخت پولی کم کم جانشین پرداخت جنسی شده بود.این دستگاه پولی دوفلزی (طلاونقره ) دوهزارو پانصد سال است که پا برجا مانده و ممالک متحدۀ امریکا تا سالهای اخیر دارای دستگاه پولی بر اساس طلا و نقره بود.

سکه های دوفلزی طلا و نقره

عصر پیدایش و توسعه طلا

این دو فلزطلا ونقره  ،در گذشته ،بهترین فلزات نبوده و اثری در فرهنگ عصر فلزات نداشته اند .اما با پیشرفت دستگاه پولی بر اساس فلزات قیمتی،این دوفلزطلا ونقره  خیلی بیشتر از ارزشی که درجواهرسازی و گوهرنشانی برای کارهای زینتی داشتند اهمیت  یافتند .

‏استرابون جغرافیدان یونانی هنگامی که درباره روده هیکتانیس کرمان صحبت می کند خاطرنشان می سازد که طلای آبرفتی در این رودخانه بسیار زیاد است . متون به دست آمده آشوری درباره نهشت های  طلا در کوند (زنجان) اشارتی دارد.

طلای آبرفتی -کرمان

نهشت های بزرگتر دیگر را هم پاره ای از مورخین قرون وسطی در نزدیک دامغان و مشهد و کوه های تیران نزدیک اصفهان و نزدیک تخت سلیمان در اراضی نفت‌خیزغربی ذکر کرده‌اند .

در سال های اخیر دکتر شراتتس رگه های طلا را کانسارهای مس انارک پیدا کرده است .اما کارهای بعدی که روی این رگها انجام گرفت نشان داد که در آنجا طلا نیست و یا مقدار آن بسیار ناچیز است و به این علت هم کارهای بهره‌ برداری آن متوقف گردید .

از آنجایی که قسمت بیشتر طلاهایی که در گذشته روی آن کار شده است از ته نشست های رودخانه ها به دست آمده فقط باید روش پالایش آن را ذکر کرد  .برای فلز کاران ایرانی که در گدازمفرغ قرن های متمادی استاد بودند گداز طلا دشوار نبوده است.

روش پالایش طلا به وسیله غال گذاری (به کمک سربی که به گداز افزوده میشود فلزات قیمتی را از فلزات پست جدا می کند سپس سرب و فلزات پست را اکسید می‌کنند) قرنها در ایران به کار می رفته است .چون بیشتر اشیای زرین و سیمین که از گذشته پیدا شده است دارای عیار خیلی بالایی هستند .

 

فلز کاران ایرانی

عصر پیدایش و توسعه نقره

روش پیشرفته‌ تر کلر دهی نیز در سدۀ دوم قبل از میلاد در ایران شناخته شده بود. در این روش کلر با نقره ترکیب می شود و آن را از آلیاژ طلا و نقره  ای که  به دنبال غال گدازی با سرعت پدید آمده است جدا می کند زرگران بازاری هم اکنون از این روش استفاده می کنند.

 سیم و سرب هر دو از گالن ، کانی سرب ، بدست می آید که در ایران در روزگاران گذشته فراوان بوده است .نویسندگان باستانی راجع به کانسارهای نقرۀ بلخ و بدخشان سخن می گوید که داریوش نقرۀ خود را از پاکادوکیه و کارمانیا (کرمان) به دست می‌آورد. مارکوپولو ،ابو الفدا و ابن حوقل از معادن نقره و سرب بدخشان سخن می گویند.

هیوان تسان(Hiuen-Tsang) مورخ چینی (سده هفتم پس از مسیح) مرغوبیت سیم بلخ(نقره ) را ستایش می کند. خلفای عباسی ، مالک معادن سیم و سرب در فارس و خراسان و کرمان بودند

نقره

 مفرغ های کرمان تا حدود ده درصد سیم دارد و در سختی و نافرسایی پر آواز است. این مفرغها هنوز برای ساختن بعضی قسمت‌های قالب زنی مثل قالب سکه زنی (طلا یا نقره ) به کار برده می‌شود.

در سال ۱۹۳۷ که من در جستجوی سکه های قدیمی طلا  بودم یک مسگر شیرازی چند سکه طلا به من داد که آشکارا چند روز پیش از آن ضرب شده بود. وقتی که این مسگر را زیر فشار گرفتیم مجبور شد که قالب های ضرب اصلی مریوط به سکه های طلا و نقره را که مربوط به سدۀ دوازدهم بود نشان دهد.

تجزیۀ شیمیایی هر دو قسمت این قالب ها نشان داد که مس و قلع و نقره به نسبت ۷۴ و ۱۶ و ۱۰ ساخته شده بود.

صادرات فلزات از ایران

 پس از سقوط شاهنشاهی هخامنشی در حمله اسکندر، جانشینان اسکندر مقدونی ، سلوکی ها از اتحاد که در جهان متمدن آن روز تحت سلطۀ تمدن یونان به وجود آمده بود ثروتمند شدند. آنها راه های تجارتی میان هند وچین و مدیترانه را در اختیار گرفتند. ایران آهن و مس و قلع و سرب را از معادن دولتی صادر می کرد و فولاد هند که از طریق ایران فرستاده می‌شد برای بازرگانان ایرانی متضمن سود هنگفتی بود. در مدت پادشاهی پارتها( ۲۵۰  پیش از مسیح تا ۲۲۴ پس از مسیح ) روم در تجارت فلزات به خصوص طلا و نقره  عامل اقتصادی مهمی به شمار می‌رفت که تمام تولید ایران را به اضافه کالاهای عبوری از هند خود اختصاص می داد.

سکه نقره

سکه های نقرۀ پارت ها باید به مقادیر بسیار زیادی ضرب شده باشد. هنگامی که نویسنده پیش از جنگ جهانی دوم در ایران می‌زیست سکه‌های چهاردرهمی پارتی در مناطق دور افتاده به عنوان پول به کار برده می‌شد آن هم فقط از لحاظ مقدار نقره ای بود که در آن وجود داشت .

هنر اسلامی برپایۀ سنت و مهارت صنعتگران ایران – ساسانیان میباشد

دودمان ساسانی که پس از پارتها روی کار آمدند( ۲۲۴ – ۶۵۶ پس از مسیح) تمدن و هنر و صنایع دستی هخامنشی را زنده کردند. فرآورده های فلزی ساسانیان در روزهای تیره و تار عصر تاریکی اروپا به ویژه از طریق بیزانس به آن قاره وارد شد به گونه‌ای که در بخش‌های بعدی مورد بررسی قرار خواهد گرفت روش فنی ما را تحت نفوذ قرار داد آنچه را که ما امروز هنر اسلامی می نامیم در اثر برپایۀ سنت و مهارت و استادی صنعتگران ساسانی است .

صنعتگران ایران

اقتصاد و معادن فلز و صنعت کاران ایران باستان

خلیفه های بغداد، کشورگشایان مغول و ترک و شاهان صفویه قسمت اعظم اقتصاد خودشان را بر روی معادن فلزی ایران بخصوص طلا و نقره   بنا نهادند و برای صنعت کاران ایرانی مواد خام  ازجمله مواد طلا و نقره تهیه می‌کردند تا کالاهای ارزشمند برای مصرف داخلی و صادرات خود بسازند. اگر بگوییم که روش فنی استخراج معادن قرن‌های متوالی به همین طریق قدیمی مانده و تا آمدن کارشناسان باختری در زمان خود ما عوض نشده بود اشتباه نکرده ایم.

صنعت کاران ایرانی

درهمین راستا کاردستی سرا  در نظر دارد تا کاربران عزیز طرح و ایده های خودشون را با ادمین سایت درارتباط بگذارید و طرح ها و ایده های خودتون با اسم خودتون داخل سایت و صفحه رسمی کاردستی سرا در اینستگرام قرار بدهیم تا دیگران از ایده های شما استفاده کنند. شما میتوانید از درگاه های ارتباطی ک وجود دارد با ما در ارتباط باشید و برای ما ارسال کنید.این مطلب به صورت اختصاصی توسط نویسندگان کاردستی سرا جمع آوری و تولید شده است. هرگونه کپی با ذکر منبع بلامانع است.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.