چگونگی تولید فولاد نرم و فولاد بوته ای در صنایع فلز ایران کهن
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
فولاد نرم ، بوته ای در فلز ایران

چگونگی تولید فولاد نرم و فولاد بوته ای در صنایع فلز ایران کهن

فولاد نرم ، بوته ای در فلز ایران

مقاله زیر بخش پنجم از کتاب صنایع دستی کهن ایران با عنوان فولاد نرم ، بوته ای در فلز ایران است که در سایت کاردستی سرا بررسی میکنیم . سعی میکنیم  در هر مقاله به بخش های مختلف کتاب صنایع دستی کهن ایران می پردازیم. برای مطالعه بخش های مختلف کتاب مذکور روی اینجا کلیک کنید.

گزارش ماسالسکی ( Massalski)

یک سروان روسی به نام ماسالسکی(Massalski) که پادگانش در ناحیه بخارا بود خواهش کرد دربارۀ ساختن فولاد در آنجا بررسی بیشتری کند و ماسالسکی هم گزارشی در این مورد تهیه کرد.

ماسالسکی

این سروان متوجه شد که برخلاف شرحی که آنوسوف که در رسالۀ خود نوشته است در بخارا بوتۀ آهنگری را به سه قسمت کرده ، دو قسمت آن را از پولاد نرم خرد شده و قسمت سوم را از چدن های ریز شکسته شده که روی آن را زغال چوب گرفته باشد پر می کنند .

استفاده از چدن در بوتۀ فولادسازی شباهت آن را به روش چینی گواهی می‌دهد که نیدهام آن را همگذار می نامد. ماسالسکی گزارش داد که محتوی بوته کاملاً گداخته شده بود و حتی دید که در نقطۀ گداز ، با کوره می جوشد.

 این امر نشان می داد که مقداری از کربن چدن می‌سوزد .ماسالسکی متوجه موضوع دیگری هم شد و آن اینکه به هر دو نیم کیلوگرم بار کوره ۱۳۰ تا ۱۷۰ گرم نقره اضافه می‌کردند.

آهنگران چگونه به شکنندگی شمش(فولاد) پی می بردند؟

ماسالسکی در گزارش ارسالی ادامه می‌دهد که وقتی که نقره اضافه می‌شود باز روی کوره زغال چوب می ریزند و می گذارند تا آهسته آهسته در ظرف سه ساعت خنک شود .سپس شمش را از بوته بیرون آورده و پاک می کردند ، در گزارش وی منعکس است که در همان وقت روی سطح شمش خطوط مواجی دیده می‌شود، اگر آهنگران می‌دیدند که شمش به دست آمده خیلی زبر و خشن است می‌دانستند که شکننده می باشد و باز آن را به مدت ۷ دقیقه تا دمای قرمز روشن گرم می کردند. 

آهنگران چگونه به شکنندگی شمش(فولاد) پی می بردند؟

سپس شمشررا از نو خنک می ساختند .پس از خنک شدن با چکش روی آن ضربه می زدند. اگر در نتیجه ی این آزمایش فولاد از هم نمیپاشید، می‌دانستند که خوب است و با سندان و چکش آن را به صورت تیغه درآورده و گاهی در روغن جوش آب می دادند.

علت تفاوت گزارش ماسالسکی با شرح آنوسوف

مشاهدات ماسالسکی در بخارا باشرحی که آنوسوف می دهد فرق دارد. علتش شاید این است که آهنگران بخارایی که آنوسوف در کارگاه خود به کار گماشته بود روشی را که ماسالسکی بیان کرده نمی دانستند و یا نمی خواستند تمام اسرار حرفه ی خود را بروز دهند. اما آنوسوف به قدری در تهیۀ فولاد توفیق یافته بود که کارخانۀ فولاد وی هر سال مقدار زیادی بولات (کلمه روسی برای فولاد موجدار ) تهیه می کرد و این تنها پیشرفت فولادهای عیار دار بود که با ورود خود به بازار جلوی توسعه تهیه بولات را گرفت.

علت تفاوت گزارش ماسالسکی با شرح آنوسوف

نظریه بلایف در مورد رسالۀ آنوسوف

لایف (Belaiew) یکی دیگر از فلزکاران روسیه رسالۀ آنوسوف را مطالعه کرد و در سال ۱۹۰۶ شمشیر های اصیل کهن ایرانی را با روش عکس برداری میکروسکپی تجزیه کرد. 

نظریه بلایف در مورد رسالۀ آنوسوف

و به این نتیجه رسید که:

1-آنچه که در قرون وسطی به نام فولاد موجدار در اروپا رایج شد .در روسیه به نام ایرانی آن بولات یا پولاد معروف بود .

2-این نوع فولاد موج دار دارای سطح آب گونه ای شکیلی است که با بیشتر فولادهای ورقه ای  مواج فرق دارد.

3-  روسها‌ معتقدند که فولاد موجدار در هند اختراع شد و بعد به ایران آمد. اما تحقیقات آنوسوف و تهیه فولاد موجدار به وسیله او و نیز تجزیه عکسبرداری میکروسکوپی بلایف این امر را تأیید می‌کند که برای تهیهً فولاد موج دار باید فولاد نرم خالص را در بوته گداخت و با گرد زغال چوب آن را غال گذاشت تا مقدار کربن آن به ۱.۰ تا ۱.۷ درصد افزایش یابد.این روش همانند تولید فولاد ووتز است .

شرح حال یوهانس از کارگاه های فولاد سازی هند

یوهانس از کارگاه های فولاد سازی قرن نوزدهم حیدرآباد هند تعریف می‌کند :

فولاد نرم را در بوته های 33/0لیتری  می گذارند سبوس سوختۀ برنج را با ذغال چوب(Cassiaauriculata) و برگ های استبرق  که گیاهی است که با  با شیرۀ سفید رنگ ،به آن اضافه می‌کنند، هر بوته 4/0 کیلو گرم آهن دارد. ۱۵ تا ۲۰ بوته سرپوشیده را داخل یک کوزه می گذارند و ۶ ساعت آن را می گدازند و سپس آهسته خنک می کنند.

رویه و شمش آهن با مخلوطی از خاک رس و لیمونیت آمیخته شده است و با گرمکوبی آن را به صورت قرص های گرد ۶ تا ۸ کیلوگرم در می‌آورند. گرمکوبی اسلحه و ابزار جنگی در دمای قرمز تیره انجام می گیرد و بعد آن را سرد کاری می‌کنند.زاج کاری خطوط آن را عیان میسازد.”

کارگاه های فولاد سازی هند

خصوصیات بارز فولاد موج دارچیست؟

قسمت عمدۀ این روش مدت و شدت گداختن بار در بوته ها و سپس خنک کردن آنهاست نویسندگان شرقی و محققین غربی یادآور شده‌اند که حالت گداخته فولاد باید در بوته ساعت‌ها ادامه یابد و خنک شدن آن هم بسیار آهسته و با خنک شدن کوره همراه باشد اگر این کار انجام شود یک آلیاژ هیپرا تکتیک (با بیش از 83/0 درصد کربن) به دست می‌آید که مضافات سمانتیت (کربور آهن )آن در طول محورهای شجری شکل بسیار طویلی  جدا شده است .پس از گرمکوبی خمیر فولاد این محورهای مستقیم به تدریج  به شکل ساختمان درشت مخطط یا امواجی در می آید از خصوصیات  بارزفولاد موجدار است

فولاد اصیل موجدار ایرانی

علت الاستیسیته زیاد و نرمی این فولاد را باید در ساختمان ذره ای آن جستجو کرد. عکسهای میکروسکوپی بلایف از فولاد اصیل موجدار ایرانی ، و همچنین عکس هایی که از فولاد آنوسوف گرفته شده است نشان می‌دهد که نوارهای سمانتیت، شکسته شده و به شکل گویچه های ظریف از سمانتیت درآمده است. و اینگونه فولاد شکنندگی فولاد معمولی هیپراتکتوئیدی را که دارای ساختمانی از سمانتیت نوک تیز و سوزنی شکل است ، ندارد. فولاد سازی نوین نیز در ساخت بعضی از فولاد ها در پی ایجاد ساختمان گویچه یی  (کره ای) سمانتیت  است. و این خود نشانۀ آن است که شایستگی دوهزار سالۀ فولاد موجدار هند و ایران  بحق  بوده است.

مفرغ های لرستان ایران

اگردرباره مفرغ های لرستان، که در نواحی کوهستان‌های باختری ایران کشف شده‌اند، مختصری گفتگو نشود شرحی که ما در بالا دربارهً  فولاد، مفرغ وآهن ایران داده‌ایم ،کامل نخواهد بود.

 تقریبا از سال ۱۹۳۰ به بعد تعداد زیادی اشیای فلزی زیبا در بازار عتیقه فروشان جهان ارائه می‌شد که توسط خاکبرداران غیرمجاز و قاچاق گورستانهای قدیمی پیدا شده بود. این عده توجه کرده بودند که مقبره هایی که دور و بر آنها به دقت با سنگ مفروش شده دارای زیورآلات و هدایایی است که با مردگان روزگاران کهن، که تاکنون تمدن آنها ناشناخته مانده است  دفن شدند.

 طرح و هنرهای دستی که روی اشیاء به کار رفته است چنان زیبا و دل انگیز وعالیست  که کارشناسان را به شگفتی آورده است .پاره ای از این اشیاء فولادی دارای حروف آشوری است که به تاریخ و ساختشان را کاملاً  مشخص می‌کند چند تا از آنها متعلق به سدۀ دوازدهم و دهم پیش از مسیح است اما اکثراً به سده‌های هفتم وهشتم پیش از مسیح تعلق دارند .

در فرهنگ مادی جهان باستان به ندرت می توان قطعاتی مانند ،مفرغ های لرستان دارای طرح و ترکیبی چنین پیچیده و پیشرفته یافت .نفوذ زیاد تمدن آشوریها ، حتیها ، حورائیها  وحتی سکاها را می‌توان در این اشیاء  فولادی دید .ولی شکل و چهرۀ بسیاری از طرح‌های تپه سیلک  نیز در آنها به خوبی نمایان است.

هنرمندان و صنعتگران لرستان در فولاد ،مفرغ ریزی استادی تام یافته  و همچنین فن آهن کاری را هم آغاز کرده بودند .گویا بسیاری از اشیاء مفرغی به شیوۀ ریخته گری دقیق با قالب گیری مومی ریخته شده است .این اشیا از لحاظ نمایاندن جزئیات کار، شکل و زیبایی جنان هستند که با تنها با شیوه ریخته گری بالا می توان آنها را تهیه کرد.

درهمین راستا کاردستی سرا  در نظر دارد تا کاربران عزیز طرح و ایده های خودشون را با ادمین سایت درارتباط بگذارید و طرح ها و ایده های خودتون با اسم خودتون داخل سایت و صفحه رسمی کاردستی سرا در اینستگرام قرار بدهیم تا دیگران از ایده های شما استفاده کنند. شما میتوانید از درگاه های ارتباطی ک وجود دارد با ما در ارتباط باشید و برای ما ارسال کنید.این مطلب به صورت اختصاصی توسط نویسندگان کاردستی سرا جمع آوری و تولید شده است. هرگونه کپی با ذکر منبع بلامانع است.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.