نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
کتاب صنایع دستی کهن ایران بخش 4

کتاب صنایع دستی کهن ایران بخش 4

کتاب صنایع دستی کهن ایران بخش 4

مقاله زیر بخش چهارم از کتاب صنایع دستی کهن ایران بخش 4 است که در سایت کاردستی سرا بررسی میکنیم . سعی میکنیم  در هر مقاله به بخش های مختلف کتاب صنایع دستی کهن ایران می پردازیم. برای مطالعه بخش های مختلف کتاب مذکور روی اینجا کلیک کنید. 

محققین قبلی این شدن را از اختراعات چینی ها می دانند. اما نیدام به علت استعمال کانی های غنی از فسفر در ذوب چدن، وجود خاک نسوز عالی و استعمال دم های دو بر استوانه ای برای مقاصد فلزکاری تاریخ کشف آن را قدیمی تر می داند.

ج -با اینکه فولاد سازان جهان کهن ،آهن ورزیده ی با کربن کم را برای ساختن فولاد با زغال می آمیختند به نظر می رسد که روش اصلی ساختن فولاد در چین بدین گونه بود که چدنی که مقدار کربن آن زیاد بود در کوره های هوایی گذاشته و کربن آن را می سوزاندند.

د- از سده ی  پنجاه میلادی به بعد با روش که نیدام  آن را همگدازی می نامد  مقدار زیادی فولاد در چین ساخته می شد بدین گونه که مقداری از آن آهن ورزیده و مقداری چدن را به نسبت معین در دمای مناسب با هم می گداختند،  به طوری که محصول به دست آمده آنقدر کربن داشت که بتوان آن را  فولاد به حساب آورد.

ه – در سده ی سوم میلادی آهنگران چین آهن ورق موجدار می‌ساختند و فولاد نرم و سخت را به هم جوشکاری نموده و اسلحه تهیه می‌کردند از گاهنامه کوکویااو(Ko-KuYao) چنین برمی آید که چین در زمان ساسانیان (۲۱۲ – ۶۱۵ میلادی) فولاد را از ایران وارد می‌کرد. این کتاب به ویژه از خطوط شآهنی که از ایران وارد چین می شد موجدار بوده است .این امر شک نیدام  را تبدیل به یقین می کند که فن موجدار کردن اگر از ووتز(Wootz) هند نباشد از ایران پدید آمده است .فولاد پارتی‌ یاایرانی که رومی ها اغلب از آن سخن گفته اند پس از فولاد هند در دنیا اول بود، و امروز بر این باورند که این فولاد از راه غالگذاری صفحه های صاف آهن ورزیده با گرد زغال چوب در بوته ها ساخته می شد. این روش تولید به عربستان، بین النهرین و دمشق و بالاخره به شهر تولدو (Toledo)در اسپانیا که مرکز دانش و فنون اسلامی بود نیز سرایت نمود.

 در ایران کوره های باستانی گداز آهن در کوه‌های قره‌ داغ نزدیک تبریز که محل سنگ آهن مغناطیسی و هماتیت پیدا شد .رابر تسن کوره های باستانی کوتاه از آهن را که در آن را یافته بود چنین تعریف میکند” کوره دواجاق  دارد اجاق کوچک به وسعت ۹۰ سانتی متر مربع وعمق 5 .22 سانتی متر است و اجاق بزرگ به عمق ۹۶ سانتیمتر و دارای دیوارهای به ارتفاع ۶۰ تا ۹۰ سانتیمتر است و یا نسوز کوره کیوپل آستر بندی شده است .”در کوهساران البرز نزدیک رشت و ماسوله نیز آثار باستانی از استخراج گداز آهن به دست آمده است و مردم آن تا امروز نیز ز استخراج می‌شود و در مشرق نزدیک فیروزکوه در دامنه کوه دماوند نیز مراکز باستان استخراج و گداز آهن کشف شده است به جز کانسارهای کوچک پراکنده سنگ آهن ایران در نزدیک دامغان، سمنان ،شاهرود، کاشان کهرود و کوه بنان در کوهستان های نزدیک اصفهان ،کتنسارهای وسیعی از خاک سرخ در جزیره هرمز در خلیج فارس وجود دارد ،و مهمتر از همه اینها کوه آهن مغناطیسی جنوب شرقی بافق در مرکز ایران است که حدس زده می‌شود در حدود ۱۳ میلیون  تن آهن دارد.این کوه مخروطی شکل تنها در دشت بزرگی قرار دارد که از ۶۰ کیلومتری دیده می‌شود. کانسارهای سنگ آهن و کوره‌های گداز کرمان در زمان خلافت عباسیان بسیار پرنام  و آواز بوده اما از آن تاریخ به بعد متوقف مانده و استخراج سنگ آهن به عمل نیامده است.

 

ایرانیان قدیم برای آهن ورزیده و فولاد آبپذیر کلمات جداگانه  ای داشتند. آهن ورزیده را آهن (به سانسکریت ayas،به آلمانی Eisen،به انگلیسی iron،اسپانیاییhoerro، و به لاتین ferrum)و فولاد آبپذیر را در زبان کهن ایران پولاد و به زبان امروز فولاد می نامند.یک زبان شناس می تواند ریشه و بن واژه فولاد را در زبان های ارمنی ،استی، گرجی ،ترکی و روسی پیدا کرده و روابط میان آنها را جستجو کند مغولها پولاد را بولوت می گویند.

الکندی شیمیدان عرب (فوت در حدود ۸۷۳ میلادی) در کتاب خودبه نام اندر  خواص شمشیرها دو گونه آهن برمی‌شمارد “نرینه” و “مادینه “مرمهانی(Marmahani) که آهن مادینه و به زبان امروزایران مرم آهن نامیده  میشودآهن ورزیده است در صورتی که صابورقانی  (Saburqani) که آهن نرینه باشد آهنی است که می‌توان آن را آبداد. وی آهن نو عالی موجدار را که خودش فرند می نامد. ترکیبی از این دو جنس می داند .در شاهنامه فردوسی ( ۱۰۰۰ میلادی) جنگ افزار پهلوانان از فولاد ساخته شده است و کاوه رهبر نامدار ایران آهنگری است که درخشش جنگجویان آزادیبخش وی ،پیش بند چرمی اوست.

از آنجایی که فولاد موج دار از ساخته های ایران است شرح ساخت آن برای روشن شدن وضع فلزکاری ایران کهن لازم است نخست بایسته است یادآور شویم که فولاد موج دار بر دو گونه است ورقه ای و بوته ای.ورقه ای  بدین‌گونه تولید می‌شود که میله های فولاد کربن دار و نرم، نامی که امروز بر آن گذاشته‌اند و یا به گفته الکندی فولاد ماده و نر را روی هم نهاده جوش می دهند. آنگاه آن را با چکش می‌کوبند و پهن می‌کنند و سپس تا می‌زنند ،دوباره جوش می دهند و این عمل را چندین بار تکرار می کنند. فراورده که به دست می آید از لایه های متناوب فولاد نرم و و کربن دار تشکیل شده . وقتی که این فرآورده را پس از پرداخت در سرکه یا اسید سولفوریک (جوهر) بخوابانند .

خطوط موجدارآبگون آن پیدا می‌شود که خود ایرانیان آن را فرند        ( پرند) یا جوهر می گویند .خطوط موجی از این جهت پیدا می‌شود که ورقه های فولاد نرم فریتی ،خطوط سفید و فولاد کربن دار پرلیتی با محتوی کربن آبگرفته ی خود خطوط تیره به وجود می‌آورد .این روش فنی تولید از زمانهای دور پیش از تاریخ شناخته شده بود رومی ها در ساختن شمشیر و کارد و چنگال قرن‌ها این روش را به کار می‌بردند و تقریبا از سال هزار میلیاردی شمشیر سازان ژاپنی برای ساختن شمشیر پرآوازه سامورایی از آن استفاده می‌کردند حساب شده است که مقطع چنین شمشیری در حدود ۴ میلیون لایه دارد. جنگجویان صلیبی این روش ساخت شمشیر را با خود به اروپا ارمغان بردند

 شمشیر سازان سولینگن(Solingen) از سده دوازدهم مسیحی فولاد موجدار می ساختند. قبایل اندونزی ،به خصوص قبله پندی-وسی ساکن بالی ،هنوز هم از این روش استفاده می‌کنند.

اما فولاد موج دار بوته ای ، که در هندوستان به نام ووتز شناخته شده است مدت های مدید از دستبرد بیگانگان مصون بود تا سرانجام آقای بِرِآن (Breant)بازرس عیار مسکو کات ضرابخانه ی فرانسه در پاریس با انجام ۳۰۰ آزمایش جالب در مدتی کمتر از شش هفته ، توانست رمزاین فولاد را دریابد .او در این راه 100 کیلو گرم فولاد ووتز را که کمپانی هند شرقی انگلیس به او داده بود به کار برد. آنوسوف (Anossof) ،فلزکار روسی بدون اینکه با آقای بِرِآن ارتباط داشته باشد توانست این فولاد را در کارگاه فولادسازی خود واقع  در زلاتوست (zlatoust)اورال تهیه کند. در این راه وی روش علمی خود را با شنیده هایش داهیانه تلفیق کرد .به نظر می‌رسد که در زمان اشغال امیرنشین بخارا (سال ۱۸۲۰ )به وسیله ی ارتش روسیه آنوسوف ،سرهنگ این ارتش بوده و با آهنگران ایرانی در آن ناحیه تماس داشته است .وی روش خود را در رساله  ای به نام “درباره بولات” شرح می‌دهد. آنچه که وی در این رساله می‌نویسد مسلماً روش فولاد بوته ایست.

درهمین راستا کاردستی سرا  در نظر دارد تا کاربران عزیز طرح و ایده های خودشون را با ادمین سایت درارتباط بگذارید و طرح ها و ایده های خودتون با اسم خودتون داخل سایت و صفحه رسمی کاردستی سرا در اینستگرام قرار بدهیم تا دیگران از ایده های شما استفاده کنند. شما میتوانید از درگاه های ارتباطی ک وجود دارد با ما در ارتباط باشید و برای ما ارسال کنید.این مطلب به صورت اختصاصی توسط نویسندگان کاردستی سرا جمع آوری و تولید شده است. هرگونه کپی با ذکر منبع بلامانع است.

 

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.