گنجینه و اشیای کشف شده در ایران کهن
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
نمایشگاه آنلاین کاردستی سرا
گنجینه و اشیای کشف شده در ایران کهن

گنجینه و اشیای کشف شده در ایران کهن

گنجینه و اشیای کشف شده در ایران کهن

قالب های سنگی در اشیای کشف شده در ایران(لرستان+آذربایجان)

مقاله زیر بخش ششم از کتاب صنایع دستی کهن ایران با عنوان گنجینه و اشیای کشف شده در ایران کهن است که در سایت کاردستی سرا بررسی میکنیم . سعی میکنیم  در هر مقاله به بخش های مختلف کتاب صنایع دستی کهن ایران می پردازیم. برای مطالعه بخش های مختلف کتاب مذکور روی اینجا کلیک کنید.

 اسب مفرغی ازاشیای کشف شده در لرستان ،دراین تصویردیده می‌شود حلقه های مومی مربوط به قالبگیری آن پیداست ،همین اثر بر روی سنجاقی که سر بز کوهی در روی آنست نیز دیده می‌شود. اما نوع قالبهای سنگی هزارۀ سوم (که در گذشته با آن اشاره شد) برای ساختن پاره ای از مفرغ های لرستان مورد استفاده قرار گرفته است .

 دو نیمۀ قالب سنگی کنده کاری شده که در موزۀ ایران باستان است جزئیات یک تبرزین جنگی بسیار پر نقش و نگار را که متعلق به 1000 تا ۸۰۰ سال پیش از مسیح است نشان می‌دهد.اگر قالب های مزبور را به دقت بنگریم می‌بینیم که طور کنده کاری شده که جایی برای قرار دادن ماهیچه ،جهت ایجاد سوراخ دسته در سه قطعه وجود دارد.

 هر کدام ازگنجینه ها یا  هزاران اشیائ ایرانی که امروز در موزه‌های بزرگ و مجموعه‌های خصوصی سرتاسر جهان یافت می‌شود مانند شمشیر ،خنجر،تبر، مالبند کالاسکه، حلقه های دهنه، دهنۀ اسب ،آینه ،طلسم ،گلدان ،ساغر یا صراحی و غیره با دقت و ظرافت خاص تهیه شده‌اند.

 فلزکاران  لرستانی در مسگری هم استاد ماهری بودند .تعداد زیادی از ساغرهای  تشریفاتی و نیام های  مسی شمشیر یا مفرغی کم قلع به دست آمده است ،همه این اشیاها دارای تزیینات برجسته هستند.

اسب مفرغی
اسب مفرغی در لرستان

چهار سبک متفاوت در اشیای گنجینۀ ایران (سقز- دریاچۀ ارومیه )

گنجینه ای که اخیراً در سقز ، در جنوب دریاچۀ ارومیه پیدا شده است پیوند ارزنده ای  برای فلز کاری پیش و پس از بنیاد تاریخ می باشد . در این گنجینۀ ایرانی  مجموعه ای از اشیای زرین ،سیمین و برنجین وجود دارد .

چهار سبک متفاوت در اشیا ی این گنجینه خودنمایی می کند :آشوری ،سکایی ،آشوری- سکایی و مادی -ایرانی .این مجموعه مشخص تنازع و کشمکش سیاسی برای به دست آوردن سلطه در این نواحی در سدۀ هفتم پیش از میلاد است.ظرفهای سیمین و زرین را به صورت بسیار زیبا و ظریف در آورده اند و با کارهای برجسته زینت داده اند .

دیتس، باستان شناس اتریشی متذکر می شود که از این اشیاء فلزی متعلق به همین زمان  در ایران ،روسیۀ جنوبی، سیبری و چین یافت می شود، وی با سایر نویسندگان امروزی هم عقیده است که آفرینندگان این نوع سبک زینت‌آلات حیوانی سکاها بودند از خویشاوندان ایرانیان اند.

از مادها که در سدۀ هفتم پیش از مسیح در شمال ایران به پادشاهی رسیده‌اند کارهای فلزی خیلی کمی به یادگار مانده است ،گرچه پاره ای از اشیاء فلزی که اخیراً از آذربایجان به دست آمده ظاهراً بازگو کننده این معناست که نفوذ سکاها به تدریج کاسته  شده و سبک مادها در این دوره جایگزین آن شده .

ظروف سیمین
مجموعه ای از اشیای زرین ،سیمین و برنجین

کوروش کبیر وفرمان بنیاد شوش در ایران

هنگامی که بین سال‌های ۵۵۹ و ۵۳۰ پیش از ، کوروش کبیر سلطنت ماد و پارس را یکی کرد ،نخستین  شاهنشاهی بزرگ را به وجود آورد این شاهنشاهی در زمان داریوش اول به اوج خود رسید .در آن هنگام ،مرحله نوعی از هنرهای صنعتی پدید آمد و مواد خام از همه گوشه  های کشور می رسید.ونیز صنعتگران سایر کشورها به سوی کاخ های شوش و تخت جمشید سرازیر شدند.

این پیشرفت تازه در لوحۀ یادبودی که به عنوان” فرمان بنیاد شوش” تهیه شده است به خوبی دیده می شود، این لوحه در مورد فلزات حاکی است که : زر از ساردیس و بلخ آورده شده و در اینجا ساخته شده است… و سیم و مس ازمصر… زرگرا نی  که روی طلا کار می‌کردند مادها و مصری‌ها بودند.

کوروش کبیر
بنیادشوش

ثروت فراوان موزه های جهان ازحفاری ها در ایران

حفاری های دورۀ هخامنشی، اشکانی و ساسانی که توسط باستان شناسان فرانسوی و آمریکایی و آلمانی به عمل آمده است. ثروت هنگفتی که ازگنجینه ها و اشیا مربوط به تمدن مادی بسیار قدیمی را به موزه های اروپا و آمریکا و ایران ارزانی داشته است .

این اشیاء شامل جنگ افزارهای آهنی، مفرغی، دهنه های مفرغی اسب، قطعات مربوط به ارابه ها ،ابزار گوهرها؛ مجسمه‌ها، بشقاب‌های سیمین و زرین و ظروفی از این نوع و همچنین ابزار آهنی بناها و معماران کاخ بوده است.

موزه لوو_پاریس
ثروت فراوان موزه های جهان ازحفاری ها در ایران

شهود نخستین فلز روی در ایران

در این زمان  برای نخستین بار فلز روی پدید آمد، نه به گونه فلز خالص بلکه آلیاژی از مس بود مانند برنج، سنگ‌های روی  بویژه در جنوب ایران فراوان یافت می شود. رگهای ارزنده و بزرگ آن میان اصفهان و انارک در کوه بنان در شمال یزد می باشد.

سنگ روی
شهود نخستین فلز روی در ایران

مارکوپولو و کارگاههای توتیا در ایران

 مارکوپولو کارگاه‌های توتیا سازی پر اهمیتی را در کوه بنان ایران  که وی آن را به غلط کوبینان  ضبط کرده مشاهده کرده است .

مارکوپولو و ایران
مارکوپولو و کارگاهای توتیا در ایران

توتیا و پیشینۀ تولید آلیاژبرنج

توتیا از کوبیدن و نرم کردن کالامین و آمیخته ساختن آن با زغال چوب و حبه‌های مس بدست می‌آید این درهم آمیخته را در بوته های کوچک گذاشته شده و گرما می دهند بدین ترتیب روی فلزی در اثر احیای کالامین با زغال به دست می‌آید و در گرما بخار می گردد اما ظاهراً در بوته های سربسته بامس آمیخته شده و آلیاژ برنج فراهم می‌شود.

 از برنج برای نخستین بار در زمان سارگن دوم ( سدۀ هشتم پیش از مسیح ) یاد شده است. فوربز معتقد است که موسونیکها(Mossynoeci) یامشکیها ،به عبری مشخ، که مردمی در آسیای صغیر بودند آلیاژ مس آن را کشف و در زمان شاهنشاهی هخامنشی آن را در ایران متداول کردند.

 زوسیموس (Zosimus)  نویسندۀ یونانی که در چهارصد سال پیش از مسیح به دنیا آمده است با ساختن توتیا از کالامین، سیلیکات روی و مس آشنایی دارد .و توتیا را آلیاژ ایرانی یا آلیاژ زرد می نامد .

 یک ایرانی افسانه ای بنام پاپانیدوس (Papanidos) پسر سیتوس را مخترع آن می پندارد.

 یک نویسندۀ یونانی معروف به ارسطوی دروغین که در سدۀ دوم پس از مسیح می زیسته در کتاب پارادوکسوگرافیا Paradoxographia)می‌نویسد:

“… می‌گویند که مفرغ موسونیکی بسیار درخشان و سبک است نه از لحاظ قلعی که در آن هست بلکه از لحاظ درآمیختن با نوعی کانی که در کشور آنها پیدا شده است “

. “کارنامۀچین “.سوئی سُو( ۶۱۷ پس از مسیح ) برنج را توئوسُی(tou-si) می نامد که در زمان ساسانیان از ایران وارد می شد. به موجب گفتۀ کین چو سووی شی کی (Kinc-u-swi-si-ki) (سدۀ ششم پس از مسیح  ) اشیایی چون  سوزن و قلاب کمربند برنجی ساخته می‌شد که از ایران می‌آمد.

 کتاب کوکویا ئولون (Ko-Ku-Yao-lun) که تکنولوژی دنیای کهن را شرح می دهد ،درباره  برنج تقلبی چینی سخن می‌گوید و اشاره می‌کند که برنج اصلی به نام توئوشی  که از ایران می آید از مس طبیعی و بلوم  روی تهیه می گردد. همین منبع می گوید که ایرانی ها نخستین ملتی بودند که روی را از کانها بیرون آوردند و آلیاژ برنج را درست کردند.

 

کوکویا ئولون
کتاب کوکویا ئولون که تکنولوژی دنیای کهن را شرح می دهد

جاحظ کیمیاگر ایرانی ( مرگ ۸۶۹ میلادی ) میدانست که طلا را نمی‌توان از برنج به دست آورد و ابن الفقیه متذکر می‌شود که تولید برنج در ایران در انحصار دولت بود. وی راجع به معدن های روی کوه دون باوند در استان کرمان شرحی نگاشته است .ابن سینا ( ۹۸۰ تا ۱۰۳۷ میلادی ) روش تهیه برنج را از راه گداز مس و کالامین می دانست و می‌گوید که این روش از ایران به هند و چین راه یافته است. همچنین روش گداز برنج را تئوفیلوس (Theophilus) کشیش به خوبی شرح میدهد. شرح مفصل تری درباره روش گداز درکتاب جویباری نویسندۀ ایرانی (۱۲۲۵ میلادی) آمده است الدمشقی جغرافیدان( 1300 میلادی ) نخستین کسی است که می گوید فلز روی از چین می‌آید و در آنجا طریقۀ گداز آن را پنهان نگاه می دارند .

بون تیوس(bontius) پزشک آلمانی( ۱۵۳۵ ۱۵۹۹ میلادی) کانسارهای توتیای نزدیک کرمان را می شناخت. در ایران امروز مفرغ (سفیدری) را کاملا از برنج، که از مس و توتیا ساخته می‌شود جدا می دانند .منظور از توتیا همان کالامین است .

 

جاحظ
جاحظ کیمیاگر ایرانی

درهمین راستا کاردستی سرا  در نظر دارد تا کاربران عزیز طرح و ایده های خودشون را با ادمین سایت درارتباط بگذارید و طرح ها و ایده های خودتون با اسم خودتون داخل سایت و صفحه رسمی کاردستی سرا در اینستگرام قرار بدهیم تا دیگران از ایده های شما استفاده کنند. شما میتوانید از درگاه های ارتباطی ک وجود دارد با ما در ارتباط باشید و برای ما ارسال کنید.این مطلب به صورت اختصاصی توسط نویسندگان کاردستی سرا جمع آوری و تولید شده است. هرگونه کپی با ذکر منبع بلامانع است.

اشتراک گذاری

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.